શ્રી ગણેશાય નમઃ જય શ્રી કૃષ્ણ મિત્રો સ્વાગત છે તમારૂં આપણા ગુજરાતી ભક્તિ લેખમાં આજે આપણે જાણીશું મિત્રો, આપણે તારીખ 18 ફેબ્રુઆરી 2026 થી 19 માર્ચ 2026 સુધી ચાલતા ફાગણ માસના મહાત્મ્ય, વ્રત-ત્યોહારોની જાણકારી તથા આ માસમાં કયા દેવતાની પૂજા કરવી અને આ માસનું શું મહત્વ છે તે વિશે વિગતે જાણશું.
ૐ ત્ર્યંબકં યજામહે સુગંધિં પુષ્ટિવર્ધનમ ।
ઉર્વારુકમિવ બંધનાન્ મૃત્યોર મુકષીય મામૃતાત્ ॥
મિત્રો, ફાગણ માસ એટલે ફાલ્ગુની નક્ષત્રથી યુક્ત માસ, તેથી તેને ફાગણ માસ કહેવાય છે.
આ માસમાં ધીમે ધીમે ઠંડી ઓછી થાય છે અને ગરમીની શરૂઆત થાય છે.હિંદુ પંચાંગ મુજબ સૌથી વધુ તહેવારો આ માસમાં આવે છે. તેમાં ખાસ કરીને હોળી અને ધુળેટી ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે.આ માસમાં ભગવાન વિષ્ણુ અને શિવજીની વિશેષ ઉપાસના થાય છે. સૂર્ય આ સમય દરમિયાન મીન રાશિમાં રહે છે, જેના કારણે મીન સંક્રમણનું પણ મહત્વ રહે છે.
ફાગણ માસની શરૂઆતથી જ આઠ દિવસ હોળાષ્ટક મનાવવામાં આવે છે. આ દરમિયાન કોઈ શુભ કાર્ય કરવામાં આવતું નથી.પૌરાણિક માન્યતા મુજબ આ માસમાં ચંદ્રદેવનો જન્મ પણ થયો હતો, તેથી ચંદ્રદેવની પૂજા પણ વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.સોમવારનું વ્રત આ માસમાં ઉત્તમ ફળ આપે છે.આ માસમાં જરૂરિયાતમંદોને દાન કરવું ખૂબ પુણ્યકારક છે, જેમ કે:
• શુદ્ધ ઘી
• સરસવનું તેલ
• અનાજ
• વસ્ત્ર
આથી પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે અને પિતૃ આત્માને પણ શાંતિ મળે છે.ફાગણ માસમાં શિવજીની ઉપાસના ખાસ કરીને નીચેના વડે કરવી શુભ માનાય છે:
• સફેદ પુષ્પ
• દહીં
• ચોખા
• ચંદન
• સફેદ વસ્ત્ર
આ માસમાં:
✔ ભક્ત પ્રહલાદની પૂજા
✔ ભગવાન નૃસિંહ (વિષ્ણુ અવતાર)નું સ્મરણ
✔ શિવજી અને કામદેવનું સ્મરણ
ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.ભગવાન મહાદેવનો રુદ્રાભિષેક કરવાથી સકારાત્મક ઊર્જાની પ્રાપ્તિ થાય છે.આ માસમાં નીચેનું દાન વિશેષ ફળ આપે છે:
• અન્ન
• ગોળ
• તલ
• ચોખા
• વસ્ત્ર
ફાગણ માસ પાનખર ઋતુનો સમય છે.પ્રકૃતિમાં ચારે તરફ ફૂલો ખીલે છે અને પાક પણ સારો રહે છે.આ સમયમાં:
✔ ઘઉં અને મોટાં અનાજનું સેવન લાભદાયી
✔ અતિ ગરમ કે અતિ ઠંડા પદાર્થો ટાળવા
✔ પૌષ્ટિક ફળાહાર લેવો
શુભ માનવામાં આવે છે.
રંગીન વસ્ત્ર ધારણ કરવું અને ચંદનની સુગંધનો ઉપયોગ કરવો પણ શુભ માનવામાં આવે છે.ભગવાન કૃષ્ણની ઉપાસના અને તુલસીદળ અર્પણ કરવાથી:
✔ માનસિક તણાવ દૂર થાય
✔ દીર્ઘકાલીન રોગોમાં રાહત મળે
આર્થિક તંગી દૂર કરવા માટે આ માસમાં લક્ષ્મી પૂજન કરવું શુભ છે.ચંદ્ર મજબૂત કરવા માટે મંત્ર જપ કરવો:ૐ સોમ સોમાય નમઃ (દૈનિક 108 વાર)ચંદ્રદોષ હોય તો નીચેનું દાન કરવું:
• સફેદ પુષ્પ
• દહીં
• ખાંડ
• ચોખા
• સફેદ ચંદન
• સફેદ વસ્ત્ર
દરરોજ સ્નાન કરી શુદ્ધ વસ્ત્ર ધારણ કરીને ઘર અને મંદિરમાં:
• ધૂપ
• દીપ
• નૈવેદ્ય
• પુષ્પ
• પંચામૃત
થી પૂજન કરવું.
આ માસમાં:
✔ બાલકૃષ્ણ પૂજા – સંતાન પ્રાપ્તિ માટે
✔ યુવા કૃષ્ણ પૂજા – પ્રેમ પ્રાપ્તિ માટે
✔ જ્ઞાની કૃષ્ણ પૂજા – જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય માટે
ખૂબ શુભ માનાય છે.
ફાગણ માસમાં નીચેની પૂજા કરવી શુભ છે:
• શાલિગ્રામ
• તુલસીજી
• પિતૃ તર્પણ
• પીપળા વૃક્ષની પૂજા
હોળાષ્ટક દરમિયાન શુભ કાર્ય ટાળવા કહેવાય છે.
કથા અનુસાર:
ભગવાન કામદેવે શિવજીની તપસ્યા ભંગ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
શિવજીના ક્રોધથી તેઓ ભસ્મ થયા.પછી રતિદેવીની તપસ્યાથી તેમને પુનર્જીવન મળ્યું.તે કારણે આ સમય દરમિયાન શુભ કાર્ય વર્જિત માનવામાં આવે છે.
ફાગણ માસમાં હોલિકા દહનનું વિશેષ મહત્વ છે.હોલિકા દહન ભક્ત પ્રહલાદની રક્ષા અને અહંકારના નાશનું પ્રતિક છે.ભગવાન નૃસિંહનો મંત્ર:
ૐ વજ્રનખાય વિદ્મહે તિક્ષ્ણ દંષ્ટ્રાય ધીમહિ તન્નો નરસિંહ પ્રચોદયાત્
આ મંત્ર જપથી:
✔ ભય દૂર થાય
✔ ગ્રહબાધા શાંત થાય
✔ તંત્ર-મંત્રથી રક્ષા મળે
મિત્રો, આ જ છે ફાગણ માસનું વિશેષ મહાત્મ્ય.
આપ સૌને જય શ્રીકૃષ્ણ 🙏